Steun ons en help Nederland vooruit

vrijdag 13 januari 2017

Liberaal Georgië smacht naar Europa

Voor de kaart van Georgie

Van 5 tot en met 10 oktober 2016 hebben leden van de D66 thema-afdeling Internationale Samenwerking Georgië bezocht. Een land met een zeer interessante geopolitieke ligging, ingeklemd tussen Rusland en Turkije. Op 8 oktober werden parlementsverkiezingen gehouden. We spraken met Georgische politici en anderen over de ontwikkelingen in het land en het verloop van de verkiezingen.  

De taxirit van de luchthaven van Tbilisi naar het AirBnB appartement kan kenmerkend genoemd worden voor de indrukken die we tijdens deze reis opdoen. Met snelheden rond de 100 km per uur scheurde onze taxichauffeur over de brede boulevards van de stad, die ondanks het nachtelijke uur nog vol leven is. Een stad vol met vooral grote auto’s, 4×4’s en SUV’s, een stad vol mooie mensen, een stad die er naar smacht deel uit te maken van Europa.

Zeeuwse connectie

Een verhelderend en zeer gemoedelijk gesprek hadden we op de dag van de verkiezingen met Sandra Roelofs, de vrouw van de voormalige president Saakasjvili. In haar privé-appartement in het centrum van Tbilisi, bewaakt door ‘kleerkasten’ met pistolen, ontving zij ons en praatte ons bij over haar ambities, vooral op het gebied van zorg, haar onzekerheid over haar politieke kennis en liet zij ook aan ons haar zo geroemde charme en menselijke factor zien.

Rondetafelgesprek Georgian Institute of Politics / Open Society

Rondetafelgesprek Georgian Institute of Politics / Open Society

Maar behalve onze ‘Hollandse’, excuseer ‘Zeeuwse’, connectie hebben we gedurende deze enerverende vijf dagen nog andere bezoeken. De kick-off van onze reis is een forumdiscussie mede georganiseerd door het Georgian Institute of Politics (GIP), een onafhankelijke non-profit denktank. Met vertegenwoordigers van NGO’s zoals Transparency International en met studenten van de Staatsuniversiteit van Tbilisi is gediscussieerd over de ontwikkelingen in Georgië.

Liberalisme in Georgië

Liberale partijen hebben het in dergelijke transitielanden electoraal vaak moeilijk. Een gesprek met de aan ALDE gelieerde zusterpartij Republican Party of Georgia (RPG) onderstreept dat ook. De RPG maakte tijdens de vorige verkiezingen van 2012 deel uit van de “Georgian Dream” coalitie. Dit electorale blok van zes partijen kwam tot stand onder leiding van oligarch en leider van de Georgian Dream partij (GD) Bidzina Ivanisjvili en had als doel de UNM partij van toenmalig President Saakasjvili uit het zadel te krijgen. De RPG droeg daarmee bij aan de eerste democratische machtswissel in Georgië. Deze coalitie heeft zichzelf in de loop van dit jaar feitelijk opgeheven nadat alle partijen stuk voor stuk aankondigden onafhankelijk de verkiezingen in te gaan.

De geschiedenis van de RPG gaat terug naar de late jaren 70. De partij is voortgekomen uit de dissidenten beweging en hun partijkantoor doet daar nog aan denken. Weggestopt in een anoniem flatgebouw in een zijstraat van een van de centrale boulevards, zonder noemenswaardige borden aan de buitenkant of ook maar een vermoeden van politieke activiteit.

Sovjet dissidenten

We worden verwelkomd door parlementariër Levan Berdzenisjvili, een man die dissidentie ademt en net lijkt te zijn vrijgelaten uit de Goelag-archipel waar hij ook verbleef in de jaren tachtig. Hij werd destijds beschuldigd van anti-Sovjet agitatie en propaganda. Maar anti-Russisch is hij niet, hij spreekt over de Sovjet-Unie als een periode waarin Georgiërs nog een gerespecteerd deel van de natie waren, geliefd om hun muziek, hun theater en hun beroemde filmstudio.

RPG prominenten Levan Berdzenisjvili en Vakhtang Khmaladze.

RPG prominenten Levan Berdzenisjvili en Vakhtang Khmaladze.

Hij heeft een zeer grote gun factor, de vraag is wel of hij de aansluiting bij de huidige snelle Georgische samenleving met haar grote auto’s en straten vol luxe modemerken en trendy bars niet een beetje kwijt is geraakt. Samenvattend richt de visie van hem en zijn partijgenoot, voorzitter van de Juridische Commissie Vakhtang Khmaladze, zich er voornamelijk op om zo snel mogelijk een basis van een NAVO-lidstaat in het land te vestigen en aansluiting te creëren bij de EU. Een voornemen dat de partij zelfs constitutioneel wil vastleggen. Hun ideeën over zaken als visumliberalisatie, vrij ondernemerschap, sociale zekerheid, de positie van minderheden, het huwelijk enzovoort, stroken met die van ons. Hun opvattingen over het verlagen van de kiesdrempel is politiek lijfsbehoud voor de RPG. Het is de partij niet gelukt de kiesdrempel van 5% te halen, verre van.

Daarmee lijkt de RPG toe te zijn aan herijking, verjonging en dient het aansluiting te zoeken bij de jongere generatie met een moderne vorm van marketing en veel betere zichtbaarheid. Levan zal ongetwijfeld op veel maatschappelijk respect kunnen rekenen, maar respect alleen is niet genoeg om een snel en bruisend land mee te trekken in de vaart der volkeren.

Vrije Democraten

De andere liberale zusterpartij, Free Democrats (FD) is in 2009 door partijleider en voormalig VN ambassadeur Irakli Alasania opgericht. In de nasleep van de oorlog in 2008 raakte hij in onmin met President Saakasjvili. De FD deed net als de RPG mee met de Georgian Dream coalitie maar stapte eind 2014 uit de coalitie. Alasania werd ontslagen als minister van Defensie na een hoogopgelopen conflict. De FD heeft op een halve procentpunt de kiesdrempel gemist, wat niet nodig was geweest als het met de RPG een lijstverbinding was aangegaan.


Georgië kent een gemengd kiesstelsel waarbij 73 van de 150 parlementsleden via districten wordt gekozen op basis van een absolute meerderheid. Een tweede ronde wordt gehouden in districten waar geen winnaar is met meer dan 50% van de stemmen. Dat is een verandering ten opzichte van vorige verkiezingen. Ook zijn de districten gelijk getrokken in grootte. Voorheen varieerde de grootte van 6.000 tot 100.000 stemgerechtigden, nu zijn de districten rond de 50.000 stemgerechtigden groot. Kortom: er is een hele andere dynamiek ontstaan rond de districtszetels. 


We zijn dan ook op bezoek gegaan bij een campagne evenement van parlementariër Viktor Dolidze in zijn district Vake, een wijk van hoofdstad Tbilisi. Aan de rand van een stadsparkje wordt gezellige muziek gespeeld, Georgische wijn geserveerd en een toespraak gehouden voor de camera van de populaire tv zender Rustavi2. Met aangename temperaturen van een gezellige zomeravond is dat goed campagne voeren! De districtskandidaten nemen hun verkiezingsstrijd serieus en gaan ook langs de deuren van inwoners. In 50 districten blijkt een tweede ronde nodig, in twee daarvan doet de FD mee. Helaas zit Viktor daar niet bij. De regerende Georgian Dream partij heeft in de eerste ronde alle 23 overige districtszetels binnengehaald.

Parlementariër Viktor Dolidze op campagne in zijn district, de wijk Vake in Tbilisi

Parlementariër Viktor Dolidze op campagne in zijn district, de wijk Vake in Tbilisi

Patriotten

Er zijn niet alleen liberale partijen in Georgië. De Alliance of Patriots is een vrij nieuwe partij met nationalistisch populistische en antiwesterse karakteristieken die op voorhand kans maakt om in het volgende parlement te komen. Een afspraak was net zo flitsend gemaakt als hun toegankelijke website die werkelijk de beste Engelstalige versie heeft van alle partijen in Georgië. De goed Engels sprekende Nino Tarkhan-Mouravi en politiek secretaris Giorgi Lomia, een karatekampioen van weleer met een indrukwekkend voorkomen, behandelen puntsgewijs onze vragen naar aanleiding van hun programma en uitstraling.

Hun standpunten deden ons soms denken aan die van rechts-populistische partijen in West-Europa. Een partij die er door anderen van wordt beschuldigd geld uit Rusland te ontvangen en een te sterke band te hebben met de steeds invloedrijkere orthodoxe kerk. Onze gesprekspartners deden er echter alles aan om deze schijn niet te wekken. Het onderwijs in de Georgische taal werd wel benadrukt, vooral in het kader van integratie van de grote Azerbeidzjaanse en Armeense minderheden die bij elkaar 12 % van de bevolking uitmaken. Op het platteland krijgen zij vooral in hun eigen taal onderwijs en missen daardoor aansluiting met de Georgische maatschappij. De Alliance of Patriots heeft als enige kleine partij zeer nipt de kiesdrempel gehaald en krijgt zes zetels.

Taal en onderwijs

In de gesprekken bleek keer op keer dat taal een belangrijk issue is in Georgië. Mensen onder de 25 (geboren na de val van de Sovjet-Unie) spreken steeds meer Engels, maar niet zo goed als West-Europese jongeren. Dit komt mede doordat de tv niet ondertiteld wordt en er via de kabel vooral veel Russische zenders binnenkomen. Uit een onderzoek dat we voorafgaand aan de reis lazen blijkt ook dat slechts 21% van de Georgiërs Engels als tweede taal heeft en maar liefst 70% Russisch. We merkten dit zelf ook, bijvoorbeeld bij pogingen met taxichauffeurs een gesprek aan te gaan.

"Handen af van ons alfabet!"

“Handen af van ons alfabet!”

Eén ding kwam overal heel duidelijk naar voren. De Georgiërs zijn een trots volk, een volk dat hecht aan zijn eeuwenoude geschiedenis, aan zijn band met de Oude Grieken, aan zijn Christelijke identiteit. Georgiërs voelen zich Europees en benadrukken dat de basis van de Indo-Europeanen in de Kaukasus ligt. Zij zijn ook zeer trots op hun taal, die met geen enkele andere verwant is.

Uniek alfabet

Toen we vroegen of het misschien een idee is om hun alfabet te vervangen door het Latijnse, wat gewoon praktisch zou zijn, was het antwoord “Handen af van ons alfabet”. Het lijkt onbespreekbaar, maar misschien is dat ook iets van de oude generatie….want jongeren sms-en en appen gewoon met het Latijnse alfabet.

En ja, Georgiërs waren in de voormalige Sovjet-Unie een zeer gerespecteerd volk, hun cultuur en muziek werd zeer gewaardeerd en al vanaf de beginjaren waren Georgiërs deel van de Moskouse elite. Voorbeelden van minder positieve vertegenwoordigers zoals Stalin worden helaas ook vaak genoemd. Wij konden het dan ook niet laten om in Gori, een uur ten westen van Tbilisi, een bezoek te brengen aan het Stalin-museum. Stalin memorabilia, een heus standbeeld en zijn geboortehuis blijven een toeristische trekpleister. Indiërs en Russen waren onze medebezoekers.

Stalin geëerd in zijn eigen museum in geboorteplaats Gori.

Stalin geëerd in zijn eigen museum in geboorteplaats Gori.

De werkelijke reden om in Gori te zijn was de EUMM, een door de EU met militaire precisie georganiseerde Monitoring Missie met verschillende veldkantoren in de buurt van de de-facto door Rusland bezette afscheidingsgebieden Abchazië en Zuid-Ossetië.

Grenzen die geen grenzen mogen heten 

Op de landkaart is laatstgenoemde letterlijk een grote hap in Georgië. De autonome republiek Abchazië is sinds 1993 de facto onafhankelijk maar wordt slechts door een handvol landen waaronder Rusland erkend. De EUMM houdt bij beide gebieden de zogenaamde Administrative Boundary Line (ABL) in de gaten, en faciliteert communicatie tussen partijen via een 24-uurs hotline en overlegorganen bij incidenten.

In het EUMM Field Office in Gori hebben we een uitgebreide briefing gekregen van FO chief Mat Whatley, een man uit Yorkshire, die zo lijkt te zijn weggelopen uit een James Bond film. Humor, intelligence background, hands-on type. Daarna zijn we met een reguliere missie rit op pad gegaan langs de zogenaamde grens in drie stevige terreinwagens van de missie. Een indrukwekkende ervaring, zeker als je door de verrekijker zeer professioneel opgezette bases van de Russen ziet en legertentjes achter het prikkeldraad waarvandaan wij bespied werden.

Uitleg over de eigenschappen van de zogenaamde "begrenzing" van Zuid-Ossetië vanaf een uitzichtpunt

Uitleg over de eigenschappen van de zogenaamde “begrenzing” van Zuid-Ossetië vanaf een uitzichtpunt

De Russische bases inclusief appartementen voor de gezinnen van de militairen met zelfs kinderspeelplaatsen lijken zeker niet op tijdelijke woonunits. Het toverwoord van Mat is diplomatie, in gesprek blijven met de Russen, het de-escaleren van het conflict. En hiervoor leek hij zeker ‘the right man in the right place’. Claims dat de Russen de grens stiekem aan het opschuiven zijn werden door hem onmiddellijk ontkracht. Wel heeft het proces van ‘borderization’, het fysiek maken van de ‘grens’, een grote impact op het leven en de bewegingsvrijheid van bewoners van het grensgebied.

Met de EUMM in het veld.

Met de EUMM in het veld.

Georgische dromen

Georgië smacht naar Europa, Georgiërs zijn Europeanen, het land ligt geopolitiek gezien op een van de meest kwetsbare plekken op aarde, maar Georgië is ook een onbekend land, een land dat de meeste Nederlanders niet op de kaart kunnen aanwijzen, een land dat zichzelf soms ook overschat, een land dat er vooral zelf veel aan moet doen om deel te worden van de Westerse wereld, van Europa. En die stip op de horizon moeten we hun zeker geven. Uitwisselingen met West-Europa zijn de eerste en juiste stap, maar ook toerisme zou een belangrijke factor kunnen worden. Want…. we hebben te maken met een beeldschoon land. Bergen hoger dan de Alpen, een eeuwenoude en Christelijke cultuur, kloosters, kerken en prachtige zonovergoten stranden met palmen aan de Zwarte Zee.

Tekst: Richard Hoogland, Jelger Groeneveld
Fotografie: Jelger Groeneveld, Job van der Meer, EUMM

 


Naschrift verkiezingen

De verkiezingen zijn een eclatant succes gebleken voor de regerende Georgian Dream partij. De partij behaalde in 2012 nog 48 van de 150 parlementszetels. Bij de verkiezingen in oktober 2016 wist het 44 van de 77 proportionele parlementszetels  en 71 van de 73 districtszetels binnen te halen. De andere twee districtszetels gingen naar partijvriendelijke kandidaten. Hiermee behaalde de Georgian Dream partij de gekwalificeerde meerderheid van 115 zetels, benodigd voor het aanpassen van de grondwet. Slechts twee andere partijen wisten de kiesdrempel van 5% te behalen voor de proportionele zetels: de United National Movement (27 zetels) en de Alliance of Patriots (6 zetels) die hiermee voor het eerst in het parlement komt.

De nederlaag voor de liberale voormalige coalitiegenoten Free Democrats en Republican Party die beide niet in het parlement terugkeren heeft inmiddels zijn tol geëist binnen deze partijen. Partijleider van de Free Democrats Irakli Alasania is op een “politieke sabbatical” gegaan, en vele partij prominenten hebben de partij verlaten. Bij de Republican Party heeft eenzelfde scheuring zich voltrokken. Diverse prominenten zoals voormalig parlementsvoorzitter Davit Usupasjvili, voormalig defensie minister Tinatin Khidasheli en oudgediende Vakhtang Khmaladze hebben de partij de rug toegekeerd door onenigheid over de toekomst van de partij.   

In januari is de UNM partij van voormalig President Saakasjvili uit elkaar gevallen na een maandenlange periode van interne twisten. Dit betekent dat de enige (parlementaire) oppositiepartij van belang (de Patriotten zijn grotendeels op de hand van de Georgian Dream) in een staat van verlamming en chaos is beland. De Georgian Dream regering zal de komende periode zeer weinig parlementaire tegenkracht hebben.   

Grondwet

Georgian Dream had al in de campagne aangekondigd aan de grondwet te willen sleutelen. De regering heeft inmiddels een commissie opgericht die een aantal concrete voorstellen gaat uitwerken. Het is van plan de wijze van verkiezing van de President (volgende verkiezing in 2018) te veranderen. Nu stemt de bevolking daar over in een open race van maximaal twee rondes. De regering wil dat de President door het parlement wordt gekozen. Sommigen zien hierin aanwijzingen dat de regering een loyalist wil kunnen aanwijzen.

Het andere voorstel betreft het grondwettelijk vastleggen van de definitie van een familie als een (vrijwillige) unie tussen een man en een vrouw. Dit is een thema dat gedurende het verkiezingsjaar al een aantal malen opspeelde. Diverse initiatieven zijn gestrand door blokkades van de UNM partij en de President Margvelasjvili. In de huidige civiele code in Georgië is dat ook zo vastgelegd, toch is er de behoefte dit in de grondwet te verankeren. 

Europa

In Georgië wordt halsreikend uitgekeken naar het definitieve groene licht van de EU voor het visum vrij reizen naar de Schengen-zone. Het land heeft het VLAP programma daartoe een jaar geleden zeer succesvol afgerond. De EU heeft Georgië uitgebreid gecomplimenteerd met de prestaties, maar het land wacht dus nog steeds op de boter bij de vis. De scepsis groeit echter in toenemende mate. Beide voorstellen ten aanzien van de grondwet passen niet in het geest van Europese ontwikkeling van (een liberale) democratie en rechtstaat. De liberale zusterpartijen Free Democrats en Republican Party zijn de afgelopen vier jaar de borg gebleken op de Europese ontwikkeling van Georgië door in de coalitieregering te staan voor de Europese programma’s. Deze borging is nu weg op de huidige regering.  

Tekst: Jelger Groeneveld